آینه جم/محسن بیگلربیگی،کارشناس حوزه انرژی:
تا زمانی که هزینه تولید هر لیتر بنزین داخلی حدود ۸ تا ۱۰ هزار تومان و هزینه تأمین بنزین وارداتی حدود ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان است، نخستین اقدام منطقی برای کاهش فشار مالی و ارزی بر دولت، باید قطع وابستگی به واردات باشد؛ نه افزایش یکباره قیمت برای همه مردم.
امروز روزانه حدود ۱۳ میلیون لیتر بنزین بهصورت مستقیم وارد میشود که سالانه نزدیک به ۴٫۷ میلیارد لیتر و حدود ۳ میلیارد دلار هزینه ارزی دارد. با احتساب ریفورمیت و افزودنیهای مورد استفاده برای جبران کسری، هزینه ارزی تأمین بنزین به حدود ۶ میلیارد دلار میرسد.
این در حالی است که کشور تا سال ۱۴۰۱ بدون واردات گسترده اداره میشد و در سال ۱۳۹۹ حدود ۳ میلیارد دلار بنزین صادر کرد. بنابراین کسری فعلی الزاماً مسئلهای غیرقابلحل یا ناشی از کمبود ذاتی ظرفیت کشور نیست؛ بلکه بیش از هر چیز حاصل رشد بیضابطه مصرف، خودروهای پرمصرف، فرسودگی ناوگان، تضعیف CNG و کمبود حملونقل عمومی است.
راهحل عملی برای اصلاح مصرف
احیای فوری ظرفیت CNG
ظرفیت عرضه CNG کشور حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز است، اما فقط حدود ۱۵ میلیون مترمکعب مصرف میشود. استفاده از همین ظرفیت خالی میتواند تا حدود ۲۰ میلیون لیتر از مصرف روزانه بنزین را جایگزین کند؛ یعنی بیشتر از کل واردات مستقیم روزانه. اولویت باید با تبدیل رایگان تاکسیها، وانتها، خودروهای اینترنتی و خودروهای پرکار باشد.
اسقاط خودروهای فرسوده با منابع صرفهجویی ارزی
مصرف خودروهای فرسوده گاهی به ۱۶ تا ۲۲ لیتر در صد کیلومتر میرسد، درحالیکه خودروهای جدید داخلی حدود ۸ تا ۱۰ لیتر مصرف میکنند. دولت میتواند بخشی از سه میلیارد دلار هزینه واردات را به تسهیلات اسقاط و جایگزینی اختصاص دهد.
الزام خودروسازان داخلی به کاهش واقعی مصرف
خودروساز باید براساس مصرف واقعی محصولاتش جریمه یا تشویق شود. هزینه تولید خودروی پرمصرف نباید از طریق افزایش قیمت بنزین از مردم دریافت شود. تولید خودروهای با مصرف بیش از استاندارد باید مشمول عوارض سنگین شود.
آزادسازی واردات خودروهای کممصرف
نمیتوان واردات خودروهای باکیفیت، کممصرف و هیبریدی را محدود کرد، بازار را در اختیار خودروهای پرمصرف قرار داد و سپس مردم را بهدلیل مصرف بالای بنزین جریمه کرد. واردات هدفمند خودروهای اقتصادی و کممصرف، ضمن ایجاد رقابت برای خودروسازان داخلی، مصرف سوخت را کاهش میدهد. بخشی از ارزی که امروز صرف واردات روزانه بنزین میشود، باید به نوسازی ناوگان و واردات خودروهای کممصرف اختصاص یابد؛ زیرا خودرو یکبار وارد میشود، اما بنزین باید هر روز وارد شود
هدفگیری خودرو، نه عموم مردم
سهمیه پایه یک خودروی خانوار، تاکسیها، وانتها و مشاغل حملونقلی حفظ شود؛ اما خودروهای دوم و سوم، خودروهای لوکس و مصرفهای بسیار بالا از یارانه کمتری برخوردار شوند.
قیمتگذاری پلکانی مصرف مازاد
بهجای افزایش قیمت همه سهمیهها، مصرف متعارف با نرخ حمایتی باقی بماند و تنها مصارف غیرضروری و بسیار بالا بهصورت تدریجی با نرخ نزدیکتر به هزینه واقعی محاسبه شود.
توسعه حملونقل عمومی
واردات اتوبوس، تکمیل مترو، نوسازی تاکسیها و توسعه سرویس ادارات و مدارس، باید از محل صرفهجویی ناشی از کاهش واردات تأمین مالی شود. مردم زمانی مصرف را کاهش میدهند که جایگزین قابلاعتماد داشته باشند.
پایش هوشمند انحراف و قاچاق
مصرفهای غیرعادی، کارتهای سوخت پرتراکنش و خروج سوخت از شبکه باید هوشمندانه کنترل شود؛ بدون آنکه مصرف عادی خانوارها محدود شود.
برنامه ملی کاهش روزانه ۱۵ میلیون لیتر
دولت باید یک برنامه دوساله با هدفگذاری شفاف ارائه کند:
* ۷ میلیون لیتر کاهش از توسعه CNG
* ۳ میلیون لیتر از نوسازی ناوگان فرسوده
* ۲ میلیون لیتر از بهبود حملونقل عمومی
* ۲ میلیون لیتر از کنترل قاچاق و مصارف غیرعادی
* یک میلیون لیتر از استانداردسازی خودروها و مدیریت ترافیک
با تحقق همین برنامه، واردات مستقیم ۱۳ میلیون لیتری متوقف میشود و کشور دوباره به تعادل میرسد.
اصلاح قیمت بنزین شاید در آینده بخشی از سیاست انرژی باشد، اما باید آخرین حلقه اصلاحات باشد، نه نخستین تصمیم. ابتدا باید واردات را با اصلاح خودرو، توسعه CNG، نوسازی ناوگان و حملونقل عمومی متوقف کرد؛ سپس درباره قیمت تصمیم گرفت. نمیتوان خودروی پرمصرف به مردم تحمیل کرد، امکان استفاده از حملونقل عمومی را فراهم نکرد و در نهایت، هزینه همه ناکارآمدیها را با افزایش قیمت بنزین از مردم گرفت.
[کد خبر:AJ54183]
