آینه جم/عبدالرسول عمادی
خدا قوت به مدیران و رئیسان آموزش و پرورش در اقصا ادارات اموزش و پرورش و وزیر و معاونان و مدیران ستادی وزارت خانه.
سخنی کوتاه دارم به بهانه برگزاری اجلاس سالانه روسای آموزش و پرورش.
پیامبر اسلام که درود خدا بر او و خاندانش باد وظیفه خودش را اتمام حجت در حوزه اخلاق می داند و جامعه انسانی به دلیل اخلاقی بودن جامعه انسانی است و لازمه اخلاقی بودن جامعه التزام افراد است به اخلاق.
چگونه عملی را می توان عمل اخلاقی دانست؟
عملی که هم درست باشد و هم اختیاری و آزادانه و بر اساس اراده آزاد باشد.
مثال می زنم و با تشریح همین مثال حرفم را به آخر می برم.
۱- آیا توقف در پشت چراغ قرمز عملی اخلاقی است؟
۲- آیا توقف در پشت چراغ قرمز عملی درست است؟
پاسخ سوال دوم بدون هیچ شرطی آری است اما پاسخ سوال اول مشروط به انگیزه فاعل است.
اینکه راننده با رسیدن به چراغ قرمز باید توقف کند عملی درست است زیرا عرف و قانون آن را تایید می کنند اما این که توقف در پشت چراغ قرمز اخلاقی هست یا نیست به انگیزه راننده مربوط است.
اگر راننده بدون هیچ اجباری و از سر طوع و رغبت و با اراده آزاد پشت چراغ قرمز توقف کرده است عمل او دارای ارزش اخلاقی است اما اگر از ترس جریمه یا پلیس و به حکم اجبار و با اکراه توقف کرده اگر چه کار درستی کرده اما عملش دارای ارزش اخلاقی نیست.
جامعه ای که در آن مردم از ترس قانون را رعایت کنند اگر چه ممکن است جامعه ای یکدست و منظم باشد اما جامعه ای اخلاقی نیست.
می توان به ضرب پلیس و قانون و تنبیه و مجازات و زندان افراد را وادار به تمکین در مقابل قانون کرد اما چون رفتار مردم آن جامعه از اراده آزاد آنان بر نمی خیزد انجامعه اخلاقی نیست و جامعه ای که در آن آزادی وجود نداشته باشد یعنی اراده آزاد وجود نداشته باشد شایسته اطلاق صفت جامعه انسانی نیست.
چه کسانی ضامن قانون مند کردن جامعه هستند؟
پلیسان و قاضیان
چه کسانی ضامن اخلاقی کردن جامعه هستند؟
معلمان و مربیان
در واقع رسالت اصلی آموزش و پرورش جامعه پذیر کردن شاگردان است. جامعه پذیری به اینمعناست که اراده آزاد آدمی قانع شود که در جامعه انسانی رعایت قانون و رعایت حقوق ضروری است. ضرورتی عقلانی و خرد پذیر.
به اینمعنا مدرسه آخرین پناهگاه اخلاقی زیستن و امید نهایی برای اقناع شاگردان در پذیرش قواعد زندگی جمعی است.
در مدرسه است که اراده آزاد آدمی در نهایت چیزی را می پذیرد یا رد می کند.
اگر بخواهیم جامعه ای مطیع داشته باشیم می توانیم به پلیس و قاضی اکتفا کنیم اما اگر بخواهیم جامعه آزادانه تخلف و تعدی از حدود و حقوق نکند راهی جز توسل به مدرسه و معلم نداریم.
از اینجا در می یابیم که وظیفه غایی مدرسه دانش آموختن نیست بلکه تربیت برای زیست اخلاقی است.
[کد خبر:AJ54203]
