آینه جم - فرزاد ادیبان
نتایج تازه نهاد کتابخانههای عمومی کشور درباره شاخصهای فرهنگی استان بوشهر در سال ۱۴۰۴، تصویر روشنی از تفاوت سطح مطالعه و زیرساختهای فرهنگی ارائه میدهد. از صدر تا قعر جدول، پیام واضح است: ثروتمندان فقیر، در قعر جدول فرهنگ مطالعه!.
در میان شهرستانها، تنگستان با شاخصهای درخشان در رتبه نخست استان قرار دارد. این شهرستان به ازای هر هزار نفر، ۱۶۶.۶۹ جلد منابع کتابخانهای، ۸.۲۱ نفر عضو فعال، ۷۲.۶۰ جلد امانت کتاب، ۳.۱۱ باب کتابخانه و ۲.۰۷ مترمربع سرانه زیربنا دارد. *این ارقام نشان میدهد تنگستان نه تنها از نظر کمّی بلکه از حیث مشارکت فرهنگی نیز در صدر است.
در رتبه دوم، جم قرار دارد؛ شهرستانی که با وجود صنعتی بودن، فرهنگ مطالعه را زنده نگه داشته است. جم به ازای هر هزار نفر، ۱۴۸.۴۰ جلد منابع کتابخانهای، ۱۴.۴۳ نفر عضو فعال، ۶۲.۸۷ جلد امانت، ۳.۵۵ باب کتابخانه و ۳.۱۷ مترمربع سرانه زیربنا دارد. جم بالاترین نرخ عضویت در میان همه شهرستانها را ثبت کرده است.
اما در انتهای جدول، دو شهرستان جنوبی استان یعنی کنگان و عسلویه قرار دارند که هر دو در سایه درآمدهای عظیم نفت و گاز پ درآمدهای سرشار شهرداری ها گرفتار فقر فرهنگی در حوزه کتابخوانی شدهاند.
کنگان در رتبه نهم استان ایستاده و به ازای هر هزار نفر، ۶۴.۶۲ جلد منابع کتابخانهای، ۱.۹۸ نفر عضو فعال، ۳۱.۳۳ جلد امانت، ۱.۱۱ باب کتابخانه و ۱.۹۰ مترمربع سرانه زیربنا دارد. این اعداد حکایت از ضعف شدید زیرساختی و مشارکت پایین فرهنگی دارد.
عسلویه با وجود درآمدهای میلیاردی و عنوان پایتخت انرژی کشور در رتبه آخر استان قرار گرفته است. سرانه هر هزار نفر این شهرستان شامل ۵۱.۶۶ جلد منابع کتابخانهای، ۲.۹۳ نفر عضو فعال، ۲۶.۸۶ جلد امانت، ۰.۹۷ باب کتابخانه و ۱.۴۳ مترمربع زیربنا است. این آمار نشان میدهد توسعه در عسلویه تنها صنعتی بوده و توسعه انسانی و فرهنگی مغفول مانده است.
این شکاف فرهنگی میان شهرستان های استان، نتیجه بیتوجهی به قانون و غلبه نگاه عمرانی بر فرهنگی در مدیریت شهری جنوب استان است. *ماده ششم قانون تأسیس کتابخانههای عمومی* کشور صراحت دارد که شهرداریها باید حداقل نیم درصد از درآمد سالانه خود را برای اداره کتابخانهها اختصاص دهند، اما در دو شهرستان جنوبی این قانون اثربخشی نداشته است.
در نتیجه، شهرستان های تنگستان و جم با حمایت انجمنهای کتابخانه و مشارکت مردم مسیر رشد فرهنگی را پیمودهاند، اما جنوب استان، در میان برجها و پالایشگاهها، در فقر فرهنگی باقی مانده است. ادامه این روند پیامدهای جدی دارد؛ از وضعیت رتبه کنکور سراسریو افزایش نابرابری فرهنگی تا کاهش سرمایه اجتماعی و تضعیف هویت بومی.
راهبرد فرهنگی پیشنهادی
۱-وصول کامل نیم درصد درآمد شهرداریها برای کتابخانههای عمومی و شفافسازی در مصرف آن با نظارت عالی فرمانداران.
۲-الزام صنایع مستقر در عسلویه و کنگان به اختصاص بخشی از مسئولیت اجتماعی برای توسعه زیرساختهای فرهنگی.
۳-راهاندازی کتابخانههای سیار کارگری و صنعتی برای مناطق فاقد فضای مطالعه.
۴-تشکیل کارگروه عدالت فرهنگی استان بوشهر برای نظارت و پایش سالانه شاخصهای مطالعه.
[کد خبر:AJ51982]
