به گزارش اینه جم براساس تحقیقات انجام گرفته بیماری ایدز (AIDS) یا سندرم نقص ایمنی اکتسابی (Acquired immune deficiency syndrome)، نوعی بیماری وویروسی است که پس از ورود به بدن سیستم ایمنی فرد را مورد حمله قرار میدهد و بیشتر از راههای ارتباط جنسی محافظت نشده، سوزن و سرنگ آلوده، فرآوردههای خونی و مادر به کودک منتقل میشود.
این ویروس به مدت طولانی بدون هیچ گونه علائمی در بدن میزبان فعالیت و بیمار بدون آگاهی از این امر آن را به سایرین منتقل میکند، از اولین مورد شناسایی آن در سال ۱۹۵۹ در کنگو و ۱۳۶۵ در ایران تاکنون تلاشهای بسیاری برای شناسایی، کنترل و درمان آن صورت گرفتهاست که درنهایت جوامع بشری با کنترل جوامع هدف همچون مراکز انتقال خون، آزمایشهای پیش و حین بارداری، کنترل جمعیت معتادان و همچنین شناسایی مراکز زیر مجموعه این گروههای هدف همچون زندانها در جهت کنترل آن گامهای مهم برداشتند.
آمار مبتلایان در ایران و بوشهر
براساس آخرین اطلاعات ثبت شده تا پایان ۶ ماه نخست سال جاری ۲۵ هزار و ۸۷۰ مورد بیمار در قید حیات مبتلا به ایدز در ایران وجود دارد که بر اساس روشهای آماری تخمین زده میشود شمار واقعی این افراد رقمی برابر با ۴۱ هزار و ۵۰۹ نفر در کل کشور باشد.
کارشناس برنامه کنترل اچ آی وی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر گفت: شمارمبتلایان به بیماری ایدز در قید حیات در استان بوشهر ۳۳۲ نفر ثبت شدهاست که ۲۴۴ نفر از آنها در زمان کنونی تحت مراقبتهای ویژه و درمانهای لازم با همکاری مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری و نهادهای ذیربط قرار گرفتهاند.
فاطمه برنجن افزود: ۸۲.۳ درصد بیماران در استان بوشهر را مردها تشکیل میدهند که میتوان آن را به رفتارهای سوء مصرف مواد ربط داد زیرا بر اساس تحقیقات انجام شده بیشترین راه انتقال تزریق مشترک در مصرف کنندگان مواد با ۵۴.۵ درصد ثبت شدهاست و پس از آن رابطه جنسی، انتقال مادر به کودک و راههای نامشخص هر یک به ترتیب با ۲۷.۷ درصد، ۲.۶ درصد و ۱۵.۲ است.
برنجن ادامه داد: در هشت ماهه سال جاری ۱۰ بیمار جدید که شامل ۹ مرد و ۱ زن بود از طریق آزمایشهای تشخیص اولیه بیماری ایدز در استان بوشهر شناسایی شدند که در پرسش از آنها ۵۰ درصد از طریق انتقال رابطه جنسی و ۲۰ درصد نامشخص ارزیابی شد که در حال پیگیری است.
وی اضافه کرد: از این شمار ۹ نفر به خدمات مراقبت و درمان متصل شدهاند و ۱ نفر غیر ایرانی بود که به کشور خود مهاجرت کرد.
برنجن تاکید کرد: الگوی راه انتقال و درصد ابتلای زنان و مردان در سالهای اخیر با برنامه ریزی و اقدامات انجام شده تغییر کردهاست، به گونهای که از کل موارد شناسایی و گزارش شده در پایان سال ۱۴۰۳، شمار زنان و مردان مبتلا هر یک ۵ درصد کاهش داشته است.
با توجه به راههای انتقال این بیماری و برخورد نامناسب جوامع بدلیل ناآگاهی از نحوه شیوع آن، بیشتر افراد درگیر این بیماری که از فعالیت این ویروس در بدن خود مطلع هستند از بیان این امر یا معرفی خود به مراکز بهداشتی خودداری میکنند، طوریکه کارشناسان قادر به ارائه آمار دقیق نیستند.
این وضعیت در حالی است که تحت پوشش قرار گرفتن ییماران مبتلا به کنترل بیماری در بدن شخص و شکستن این زنجیره با شناخت منبع دریافت این بیماری کمک شایانی میکند و نهادهای بسیاری همچون بهزیستی، دانشگاه علوم پزشکی، اداره زندانها و غیره در زمان کنونی در استان بوشهر برای این پیشگیری و کنترل این بیماری به شکل شبانه روزی تلاش میکنند.
اقدامات راهبردی بهزیستی بوشهر در پیشگیری و کنترل HIV
برنامه ریزی و اقدامات منجر به کاهش آسیبها، یکی از اساسیترین راهبردها در زمینه پیشگیری از ابتلا به بیماریهای عفونی و واگیردار همچون ایدز و هپاتیت است، براساس تحقیقات انجام گرفته در سالهای اخیر، افراد درگیر در این بیماری بیشتر از نیازمندان و در طبقات و دهکهای پایین درآمدی هستند یا اینکه پس از ابتلا به دهکهای پایین نزول مییابند،به همین دلیل حمایتهای همه جانبه اقتصادی و اجتماعی از آنان ضروری است و سازمان بهزیستی بر مبنای مسئولیتهای خود با هدف حمایت از اقشار آسیب دیده و در معرض آسیب (آسیبپذیر) برای پیشگیری، کاهش و کنترل اچ آی وی و حمایت از افراد مبتلا و خانوادههای آنان اقدامات حائز اهمیتی را انجام میدهد.
سرپرست اداره فوریتهای اجتماعی، پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد بهزیستی استان بوشهر به ایرنا بیان کرد: بیشتر برنامههای سازمان بهزیستی در این زمینه با هدف کاهش عوارض مصرف مواد و پیشگیری از اچ ای وی اجرا میشود و جامعه هدف آنها معتادان دارای رفتار پرخطر، مانند مصرف کنندگان تزریقی مواد، افراد بی خانمان معتاد با تمرکز بیشتربر زنان این گروه دارای رفتار پر خطر هستند.
معصومه خلیقی نسب افزود: خدمات و برنامههای کاهش آسیب شامل آموزش، توزیع اقلام کاهش آسیب مانند سوزن و سرنگ، کاندوم و غیره اقامت شبانه، ارائه تغذیه و وعده غذایی، درمان نگهدارنده با متادون، حمایتهای اجتماعی، خدمات ارجاع و پیگیری، آزمایش سریع اچ آی وی، مشاوره و خدمات سیار است.
وی تاکید کرد: ایجاد شبکهای فعال و پویا متشکل از همه ذینفعان و کنشگران بخش غیر دولتی و دولتی میتواند چشمانداز روشنی در تدوین و اجرای برنامههای کاهش آسیب و همچنین برنامه راهبردی کنترل اچ آی وی پیش روی همه ما قرار دهد.
خلیقی نسب برنامههای کاهش آسیب توسط واحدهای ارائه دهنده این دسته از خدمات را تشریح کرد و گفت: مشخصات مناطق مختلف از حیث تعداد معتادان و ریسک این بیماری مورد ارزیابی قرار میگیرد که با توجه به نیاز آنها مراکز حمایت و کنترل معتادان با هدف پیشگیری از بیماریهای واگیردار همچون ایدز فعالیت میکنند.
وی اضافه کرد: فعالیتهای حمایت محور در مراکز گذری یا DIC، و سرپناههای شبانه روزی یا SHELTER و مرکز ادغام شده تحت عنوان گذری- سرپناه، نسبت به ارائه خدماتی همچون آموزش تزریق و ارتباط جنسی سالم، ارائه سوزن، سرنگ، کاندوم، غذا، پوشاک و استحمام برای معتادان دارای رفتار پرخطر که دسترسی به آنها دشوار است و به مراکز درمان مراجعه نمیکنند، با هدف کنترل جمعیت آنها و مراقبت از انتقال بیشتر بیماریهای مرتبط انجام میشود که در مرکز گذری این خدمات به شکل روزانه و سرپناهها از ساعت ۷ شب تا ۷ صبح ارائه میشود.
خلیقی نسب تصریح کرد: در زمان کنونی دو مرکز گذری در استان بوشهر وجود دارد که در یکسال گذشته به ۶۳۴ نفر خدمات حمایتی ارائه کرده که طی آن ۳۰۹ نفر از آنها مورد آزمایشات ایدز قرار گرفتند و ۲۵ بیمار نیز از خدمات تنها مرکز سرپناه شبانه فعال استان بهره مند شدند که ۲۳ نفر از تست اولیه تشخیص بیماری ایدز استفاده کردند، مرکز گذری-سرپناه استان بوشهر نیز ۸۸ بیمار را تیمار کردهاست که از ۸۰ نفر از آنها تست اولیه بیماری ایدز گرفته است.
سرپرست فوریتهای اجتماعی بهزیستی استان بوشهر اظهار کرد: تیم امداد رسان سیار (Outreach)، مرکز گذری سیار (Mobile Center)، ایستگاه کاهش آسیب ( Harm reduction station) مراکز فعال سیار و نیمه سیار سازمان بهزیستی هستند که با شناسایی و ارزیابی، مناطق پرخطر و افراد معتاد خدمات کنترل کننده و کاهش دهنده آسیبهای اعتیاد و بیماریهای پرخطر همچون HIV را ارائه میدهند که در یکسال گذشته ۶۲۸ مراجعه کننده در ۷ مرکز استان پذیرش شدند که از ۳۱۶ نفر آنها آزمایش اولیه تشخیص اچ آی وی گرفته شده است.
خلیقی نسب بیان کرد: پس از انجام آزمایشات تشخیص ایدز افرادی که نتیجه تست آنها مثبت است با عضویت در "باشگاه مثبت" از خدمات آموزشی، درمانی و حمایتی بهره مند می گردند که هم اکنون دو باشگاه مثبت با بیش از دویست پرونده فعال در استان به ارائه خدمات به جامعه هدف می پردازند.
وی تصریح کرد: آگاهیبخشی درباره سلامت جسمی، پایبندی به روش و سبک زندگی صحیح، آزمایشهای دورهای، مقاومت دارویی که ممکن است اتفاق بیفتد، پرهیز از خود درمانی، خدمات بیمهای، درمانی و دندانپزشکی، حمایتهای تحصیلی و آموزشی، بستههای معیشتی وغیره از جمله خدماتی است که در باشگاه مثبت به گروههای هدف ارائه داده میشود.
سرپرست اداره فوریتهای اجتماعی، پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد بهزیستی استان بوشهر تاکید کرد: یکی از رویکردهای اساسی در این برنامه آگاهی بخشی به افراد مبتلا به HIV از حقوق اساسی خود است که با رفع انگ و تبعیض، مقدمات بازگشت آنان به اجتماع با رویکرد سلامت مثبت، کرامت و پیشگیری فراهم میشود.
قطع زنجیره ایدز زیر ذره بین زندانها
در تحقیقات انجام گرفته زندانها به دلیل عدم رعایت بهداشت در استفاده از وسایل مشترک تیز و سرنگهای آلوده، رفتارهای جنسی پرخطر و نبود وسایل محافظتی، شیوع بالاتر بیماریهای عفونی، ازدحام، محدودیت منابع و دشواری در نظارت فرد به فرد، انگ اجتماعی و پنهان کاری یکی از مراکز پرریسک در شیوع این بیماری است که با تمرکز بر آنها امرزوه اقدامات برنامهریزی شده همگام با سازمان بهداشت جهانی به کنترل آن کمک کردهاست.
کارشناس بیماریهای رفتاری اداره کل سازمان زندانهای استان بوشهر بیان کرد: پیشگیری یکی از اقدامات مهم و بنیادین در راستای کاهش خطر ابتلا و افزایش سطح آگاهی مددجویان است که بر همین مبنا این واحد با برگزاری کارگاههای آموزشی گروهی و فردی با محوریت پیشگیری از HIV، آموزشهای اصولی درباره شیوههای انتقال، رفتارهای پرخطر و باورهای نادرست، نصب پوسترها و پلاکاردهای آموزشی در تمامی واحدهای زندان، توزیع وسایل بهداشتی فردی با هدف کاهش ریسک انتقال بیماری موجب ارتقای آگاهی مددجویان و بهبود رفتارهای بهداشتی آنها شدهاست.
مهران شکوهیان، تشخیص افراد مبتلا را یکی از اقدامات مهم در کنترل این بیماری در زندانها عنوان کرد و افزود: در زمان کنونی اقداماتی همچون انجام تستهای رپید HIV برای مددجویان جدیدالورود، تکرار تست برای مددجویانی که بیش از ۶ ماه از غربالگری اولیه آنان گذشته باشد، ارائه مشاوره پیش از تست و رعایت کامل اصول PIT، اجرای تستها با حفظ محرمانگی و رازداری اطلاعات مددجویان برای قطع این زنجیره در زندان ها انجام میشود.
وی، مراقبت از مبتلایان را تشریح و اضافه کرد: در صورت شناسایی موارد جدید HIV، مددجوی مبتلا به پزشک متخصص برای انجام آزمایشهای تکمیلی ارجاع داده میشود، سپس ضمن ارائه داروهای درمانی، بیماران در برنامه پایش دورهای که شامل معاینات پزشکی، آزمایشات منظم، واکسیناسیون و مراقبتهای تکمیلی بلافاصله و به شکل کامل رایگان با همکاری مستقیم شبکه بهداشت، درمان و دانشگاه علوم پزشکی قرار میگیرد.
من هم تست اچ آی وی می دهم
اچ آی وی یک بیماری عفونی قابل کنترل است درصورتی که بموقع تشخیص داده شود و تحت درمان قرار گیرد فرد بیمار طول عمر نرمال دارد و به عوارض و ناتوانی حاصل از بیماری دچار نمیشود. همچنین دیگر قابل انتقال به دیگران نیست، به همین دلیل تشخیص و درمان بیماری یکی از موثرین روشهای پیشگیری محسوب می شود.
براساس اعلام مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار، پویش ملی "من هم تست اچ آی وی میدهم" با هدف سرعت بخشی به تشخیص بیماران و ارائه خدمات مشاوره و آموزش از تاریخ ۲۰ آبان تا ۲۰ آذرماه امسال به مدت یکماه برنامهریزی شد که در دو هفته اول بیش از ۱۴۰۰ نفر در این پویش شرکت کردند که پاسخ آزمایش یک نفر مثبت اعلام شد.
مدیرگروه بیماری های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی استان بوشهر بیان کرد: اول دسامبر( ۱۰ آذرماه) به نام روز جهانی ایدز نامگذاری شدهاست، در این روز جوامع با یکدیگر همپیمان میشوند تا در امر کنترل بیماری مشارکت داشته باشند، چهار دهه از پاسخ دهی به اپیدمی اچ آی وی، میگذرد ولی موانع متعددی در خدمات پیشگیری، تشخیص، مراقبت و درمان وجود دارد.
فاطمه بهرامیان افزود: سرعت بخشی به تشخیص افراد بیمار و کاهش استگیمای اچ ای وی از طریق اطلاعرسانی و دسترسی همگانی به آموزش و آزمایش امروزه با همکاری بخشهای دولتی شامل سه ارگان دانشگاه، بهزیستی و زندان و سمنهای "سازمانهای مردم نهاد " دارای صلاحیت انجام میشود که در سالهای اخیر در زمینه ارائه خدمات مراقبتی و درمانی جامعه مبتلایان به این بیماری تاثیر گذار بوده و پیشرفت چشمگیری حاصل کردهاست.
بهرامیان بیان کرد: یکی از استراتژیهای پنجمین برنامه کشوری پیشگیری از اچ آی وی آموزش و اطلاع رسانی در این زمینه است که در زمان کنونی با مشارکت ۲۳ نهاد در دست اجراست.
وی بیان کرد: در زمینه مراقبت و درمان افراد شناسایی شده پیشرفتهای قابل توجهی در استان بوشهر اتفاق افتادهاست، اما در تشخیص نیازمند مداخلات و اقدامات سازنده تر هستیم.
بهرامیان، زمان انجام تست را کمتر از ۲۰ دقیقه به شکل رایگان و کامل محرمانه عنوان و تاکید کرد: باورهای غلط و انگ و تبعیض و ترس از بیماری منجرمی شود افراد برای تشخیص مراجعه نکنند، بر همین اساس تشدید فعالیتهای شناسایی بیماران در تمامی مراکز جامع سلامت و مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری در شهرستانهای بوشهر، دشتستان، کنگان و عسلویه انجام میشود.
کنترل ایدز یک مشارکت همگانی است
سرپرست معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر بیان کرد: در زمان کنونی برنامهای تحت عنوان ۹۵-۹۵-۹۵ در دستور کارقرار دارد که بر اساس آن شناسایی ۹۵ درصد افراد مبتلا به ایدز، تحت درمان قرار دادن ۹۵ درصد آنان و پیشرفت درمان یا ساپرس شدن ۹۵ درصد افراد تحت حمایت تا سال ۲۰۳۰ انجام شود که این امر در مراحل درمان و ساپرس در استان بوشهر رقم ۹۵ درصد را دریافت کردهاست.
امیرحسین دارابی ادامه داد: در زمان کنونی مشکل اصلی استان بوشهر در شناسایی افراد مبتلا است که اکنون تنها ۶۰ درصد از آنها به این مرحله رسیدهاند که این امر به طور واضح نیازمند همکاری و همراهی همه جانبه دستگاههای اجرایی، مردم و موارد مشکوک است.
وی افزود: آگاهسازی جامعه با تمرکز بر تغییر باورهای نادرست در مورد بیماری و کاهش ترس و نگرانی از تشخیص میتواند زمینه مراجعه افراد برای انجام آزمایش را فراهم کند.
وی ضمن تاکید بر رازداری پرسنل مراکز درمانی اضافه کرد: انتظار میرود مردم برای اطمینان از وضعیت سلامت خود به مراکز ذیربط مراجعه کنند و پس از دریافت مشاتوره و ارائه آزمایشها در کمتر از ۲۰ دقیقه نتیجه را دریافت کنند.
دارابی گفت: در صورت مثبت شدن تست اولیه، آزمایشهای تاییدی و همه خدمات مشاوره، مراقبت، درمان، دارو، آزمایشات حین درمان وی با پزشکان درمانگر و تیم مراقبت و درمان مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری بصورت کامل رایگان انجام میشود.
وی با اشاره به اینکه داروهای ضد ویروسی فقط در مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری موجود است و زیر نظر متخصصین آموزش دیده تجویز میشود بیانکرد: به منظور بررسی اثر بخشی دارو طبق دستورالعمل آزمایشهای لازم در زمانهای تعیین شده و همه خدمات دارویی در آزمایشگاه مولکولار دانشگاه بصورت رایگان انجام میشود و افراد نگران تشخیص و مراحل درمان نباشند.
دارابی، اهمیت برگزاری کمیتههای استانی پیشگیری از اچ آی وی در استان یادآورشد و گفت: کمیتههای استانی هر سه ماه یکبار با ریاست دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری و دبیری معاونت بهداشتی دانشگاه تشکیل میشود که از ابتدای امسال تاکنون ۳ کمیته برگزار شدهاست و یکی از مصوبات اخیر آن استفاده از ظرفیت خانههای مشارکت برای آموزش و تشویق مردم به انجام آزمایش است.
وی افزود: نقشهی راه این برنامه توسط معاونت بهداشتی دانشگاه تدوین شده و در دو کارگاه یکروزه اعضا آموزش دیدند که در زمان کنونی با همکاری دبیرخانه سلامت و امنیت غذایی دانشگاه این فعالیت انجام میشود.
دارابی گفت: همه این برنامه ریزی با هدف کنترل اچ آی وی در جامعه است و اگر امروز فعالیتهای موثر برای شناسایی بیماران جدید و اتصال به خدمات مراقبت و درمان صورت نگیرد بزودی با سونامی ایدز مواجه خواهیم شد به همین دلیل باید هر کس نقش خود را در کنترل اچ آی وی انجام دهد.
سرپرست معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی بوشهرتصریح کرد :مراکز ارائه دهنده خدمت تشخیص اچآی وی از طریق سایت https://icdc.behdasht.gov.ir/vc قابل دسترس عموم است.
