آینه جم ؛ سجاد بهزادی* - رئیس جمهور فرانسه در مجمع جهانی اقتصاد "داووس" که چند روز پیش برگزار گردید، به بحران تازه ای در ساخت اجتماعی و سیاسی پرداخت.
او گفت: " امروز زمان صلح و ثبات نیست؛ جهان وارد بیثباتی و نابسامانی شده است. امروز زمانی برای صلح و ثبات و پیشبینیپذیری نیست؛ چند دهه آینده زمان بیثباتی و نابسامانی است. از منظر اقتصادی، وضعیت خودکامگی در برابر دموکراسی و خشونت بیشتر از جنگ در سال ۲۰۲۴ دستکاری شدهاند یا متوقف نشدهاند و درگیریها به نرمال تبدیل شدهاند. فضای دیجیتال، اطلاعات دیجیتال، تجارت سایبری و غیره، جهانی بدون قوانین بینالملل را شکل داده است؛ تنها قانونی که به نظر میرسد اهمیت دارد، قانون قدرتمندترینهاست.
جاهطلبیهای امپریالیستی دوباره در حال بازگشت است؛ واضحترین نمونهها علیه اوکراین است که ماه آینده وارد چهارمین سال خود میشود. درگیریها همچنان در خاورمیانه و سراسر آفریقا ادامه دارد. ما در حال نابود کردن ساختاری هستیم که بدون حکمرانی جمعی، همکاری به رقابت بیپایان تبدیل میشود." (پایان نقل قول)
اما پرسش مهم اینکه چرا جهان به چنین بی سامانی رسیده است و احساس عمیق از آشفتگی جهانی و نابرابری قدرت از کجا نشات می گیرد؟
یکم: نابرابری ساختاری
نابرابری ساختاری که از ابتدا به قول مارکس، ناشی از مالکیت بوده است همچنان فضای سنگینی در جهان کنونی دارد. بخش بزرگی از جهان ما همچنان نابرابری را بازتولید می کند و نگاه استثماری بین کشورها و قدرت ها از بین نرفته است.
در دهههای اخیر، شکاف بین طبقات مختلف جامعه بیش تر شده است و در بسیاری از جوامع و کشورهای توسعه نیافته ای مانند ایران، طبقه متوسط در آن به شدت نحیف و در حال از بین رفتن است. قدرتمندان حلقه خود را بسته تر کرده اند و قوانین را به نفع خود تفسیر می کنند و زمینه های نابرابری تشدید شده است؛ و دراین وضعیت نابسامانی امری عادی می شود.
چالش بزرگ تر اینکه به گفته " والرشتاین" تقسیم کار جهانی ، همچنان مبتنی بر استخراج منابع از پیرامون (کشورهای در حال توسعه) به سود مرکز (کشورهای توسعهیافته) است وهمین مسئله نابرابری ها را به نفع نابسامانی عمیق تر کرده است.
دوم:پیچیدگی و سرعت تغییرات
گویی رهبران جهان، اگر چه خود زمینه تغییرات پر شتاب کنونی را ایجاد کردند اما برای عواقب آن به قدر کافی آماده نیستند. تغییرات اقلیمی از دست شان خارج شده است و هر روز بحران های تازه ای در این حوزه منتشر می شود
. جنگ ها و مهاجرت های گسترده ای که به دنبال آن اتفاق می افتد نیز فرا تر از سرعت معمولی هست که انتظارش می رفت. امروز سایه یکی از همین جنگ ها بر سر کشورمان سنگینی می کند.
چنین شتاب و پیچیدگی هایی در تغییرات جهان، بسیاری از سیستم ها را از کار می اندازد و در جوامع کم تر توسعه یافته بحران های جدی تر و نابسامانی های عمیق تری بر جای خواهد گذاشت.
ساختار نهادهای سیاسی ملی و بینالمللی هم نمی توانند چندان تاثیر مهمی در حل پیچیدگی ها و بحران های جهانی داشته باشند و گویی برای پاسخ به حل بسیاری از این نابسامانی ها و بحران های چند لایه طراحی نشده است.
دبیر کل سازمان ملل به تازگی گفته است " اگرچه سازمان ملل در حل مناقشات مهم جهان بسیار درگیر است اما سازمان ملل هیچ اهرمی ندارد... شورای امنیت سازمان ملل که برای حفظ صلح و امنیت بینالمللی طراحی شده دیگر نماینده جهان نیست و ناکارآمد است."
سوم: تضعیف نهادها و سرمایه های اجتماعی
قدرت های جهانی، گویی هنوز نمی خواهند تکثر گرایی را بپذیرند و آن را درچارچوب منافع خود نمی دانند و زورمندانه حکومت می کنند. مکرون هم در همان سخنرانی وقتی خواست در برابر این نابسانی جهان راه حلی ارائه دهد به همین مسئله رسید. او گفت" فرانسه و اروپا باید از یک چندجانبهگرایی مؤثر دفاع کنند؛ چون به نفع منافع ما و همه کسانی است که از تسلیم شدن به قانون زور پرهیز میکنند."
از طرفی به نظر می رسد سخنان رئیسجمهور فرانسه در دفاع از "چندجانبهگرایی مؤثر" بیانگر تلاش برای نجات نظام لیبرال بینالملل وسرمایه داری است.
نظام حکم رانی اگر می خواهد از نابسامانی عبور کند نباید قدرت را متراکم و تثبیت شده در لایه های پیرامون خود بداند.باید نهادها و سرمایه های اجتماعی به صورت واقعی در ساخت جامعه تنیده شود.
جهان نابسامان است و بنظر می رسد ایران ما نابسامان تر از همیشه. بحران ها چند لایه شده اند و بسیاری بر این باورند که ناکارآمدی کنونی به مرحله اصلاح ناپذیری نزدیک شده است. اقتصاد همچنان رانتی است و نارضایتی در بخش های بزرگی از جامعه هر روز عمیق تر می شود. بحرانها در جامعه ایران متراکم شده اند و یکدیگر را تقویت میکنند و راهحلهای ساده را بیاثر ساخته اند.
می بایست قبل از بحران های کنونی به اجماع راه حل های مهم تری مانند "همه پرسی" می رسیدیم تا در این نابسامانی های جهان کنونی که قدرت ها در آن نقش اصلی را داشته اند بی سامان تر نشویم. نظام حکم رانی نباید اجازه می داد نارضایتی عمومی به خشم اجتماعی تبدیل شود و این امر زمینه سوء استفاده واقع شود.
جامعه امروز ایران، پریشان حال تر از همیشه است و اصلاح بزرگ تری نیاز هست تا با این پریشان حالی بتوانیم از نابسامانی جهان کنونی به سلامت عبور کنیم.
منبع:عصر ایران
