آینه جم::مدیریت زباله در شهرستان کنگان، وضعیت مطلوبی ندارد و بدون رعایت اصول علمی و استانداردها در حال اجرا است. این امر سبب ایجاد چهره زشت در طبیعت و پراکندگی زبالهها شده و همچنین موجب ایجاد مشکلات زیستمحیطی و تهدیدکننده سلامت عموم شده است.
به گزارش آینه جم:تحولات قرن اخیر همراه با افزایش جمعیت و پیشرفت تکنولوژی مرحله تازهای از تخریب طبیعت و محیط زیست را دربر داشته است. انقلاب صنعتی که در واقع برای بهتر کردن زندگی انسانها رخ داد، متاسفانه با تولید و مصرف بیشتر، ناگواریهای بسیاری برای محیط زیست و زندگی انسانها به وجود آورده است. در صد سال اخیر که پیشرفت انسان فزونی گرفته است، کره زمین خسارتهای فراوانی دید که بازتاب آن متوجه خود انسانها شد. در نتیجه توسعه پایدار و کلاننگری در کانون توجهات قرار گرفته است .
امروزه زبالههای شهری بهعنوان یکی از مسائل مهم زیستمحیطی قلمداد میشوند. وجود میلیونها تن زباله شهری و هزاران نوع مواد سمی و خطرناک که در آنها و حاصل فعالیت روزمره انسان است سبب آلودگی گسترده در محیط زیست شده که۶۰ تا ۹۰ درصد انواع سرطانها را بهطور مستقیم و غیر مستقیم به خود اختصاص داده است.
تعریف مواد زاید جامد: به کلیه موادی گفته میشود که بر اثر فعالیتهای روزمره انسان در بخشهای صنعتی، تجاری، شهری، کشاورزی و… تولید و وارد محیط زیست میشوند.
مدیریت مواد زائد جامد امروزه بهعنوان یکی از مهمترین دغدغههای جوامع مطرح است. افزایش حجم زبالهها از یکسو و تنوع و گوناگونی آنها از سوی دیگر بر پیچیدگی نحوه جمعآوری و دفع آنها میافزاید. گسترش علوم و فناوری در زمینههای مختلف شیمی، فیزیک، پزشکی و… موجب ورود انواع زبالههای خطرناک حتی در ترکیب با زبالههای خانگی شده است. امروزه دیگر، سیستمهای جمعآوری و دفع سنتی زبالهها جوابگو نبوده و نمیتواند از آلودگیهای زیستمحیطی ناشی از انواع زبالههای شیمیایی، میکروبی، رادیواکتیو و …جلوگیری کند. تصویب قانون مدیریت جامع پسماندها با وجود وجود اشکالاتی که در آن وجود دارد، میتواند بهعنوان یکی از گامهای مهم در راه ارتقای وضعیت مدیریت مواد زائد جامد در سطح کشور باشد.
تعریف پسماند: به کلیه مواد جامد، مایع، گاز (به غیر از فاضلاب) گفته میشود که بهطور مستقیم و یا غیر مستقیم حاصل فعالیتهای انسان است و از نظر تولیدکننده زائد تلقی میشود.
زبالههای موجود ترکیبی از زائدات مواد غذایی و دیگر زائدات فسادپذیر، مواد غیر قابل فساد و یا با مدت ماندگاری بالا در محیط زیست، خاکستر، زائدات ناشی از تخریب و ساختمان سازی و …. ، بخشی از زایدات بیمارستانی که دارای بار بالای آلودگی میکروبی و عفونی هستند در صورت مدیریت نامناسب، مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی فراوان گریبانگیر جامعه و محیط زیست میشوند.
مدیریت زباله در شهرستان کنگان، وضعیت مطلوبی ندارد و بدون رعایت اصول علمی و استانداردها در حال اجرا است. این امر سبب ایجاد چهره زشت در طبیعت و پراکندگی زبالهها شده و همچنین موجب ایجاد مشکلات زیستمحیطی و تهدیدکننده سلامت عموم شده است. تمرکز بالای جمعیت و توسعه فعالیتهای اقتصادی بهخصوص صنعت عظیم نفت و گاز و …، موجبات ازدیاد پسماندها و تغییرات در ترکیبات فیزیکی و شیمیایی آنها شده است بهطوری که برنامههای جمعآوری و دفع پسماند به شیوده موجود جوابگوی نیازهای شهر نخواهد بود.
تولید زباله در کنگان و بنک ۹۲ تن در روز
حجم زباله تولیدی در شهرکنگان و بنک بالغ بر ۹۲ تن در روز است؛ در شهر بنک روزانه حدود ١٢ تن زباله تولید میشود و و در شهر کنگان نیز روزانه ٨٠ تن زباله تولید میشودو ((سرانه تولید زباله حدود ١ کیلو گرم در هر یک از شهر های کنگان و بنک می باشد که بالاتر )) از استانداردهای های جهانی و حتی استاندارد سرانه تولید زباله در کشور است.
قابل ذکر است که در سایت زباله کنگان علاوه بر زباله تولیدی خود شهر کنگان، زباله شهرهای سیراف و عسلویه و نیز شرکتهای مستقر در منطقه نیز وارد میشود که بهطور دقیق نمیتوان حجم واقعی آنها را برآورد کرد.
بازیافت غیر اصولی و غیر بهداشتی در شهر کنگان از سوی افراد مختلف بهویژه کودکان از سطلهای زباله در سطح شهر صورت میگیرد که با این روند علاوه بر ایجاد وضعیت غیر بهداشتی و کمک به انتشار آلودگی ها و بیماریها،نمای دردناکی به نمایش گذاشته شده و شهروندان همیشه شاهد آن هستند. این امر ناشی از تفکیک نکردن زباله در مبدا، عدم برخورد قانونی با بازیافت غیر قانونی و آموزش ندادن به مردم، عدم مدیریت صحیح زباله در بخش صنعت و شهری و… است.
لازم به ذکر است، با توجه به مجاورت صنعت عظیم موجود در شهرستان و تمرکز بالای جمعیت، بخشی از خدمات شهر متناسب با جمعیت موجود ارائه نمیشود که این خود سبب تشدید مشکلات کنونی شده است.
نبود کارخانه بازیافت در شهرستان موجب شده است که بسیاری از پسماندها در حالی که ارزش اقتصادی بالایی دارند بدون هیچ گونه بهره برداری از بین بروند و استفاده مطلوبی که باعث درآمد و اشتغال میشود اتفاق نیفتد و این امر حتی سبب ایجاد کارگاههای غیر مجاز بازیافت زباله با شرایط غیر بهداشتی و روشهای غیر استاندارد در سطح شهر و گاهی در خیابانهای اصلی شهر و در مجاورت مراکز تهیه و عرضه غذا و مراکز تجاری-مسکونی شده است که بخشی دیگر از معضلات زیستمحیطی شهر تحت تاثیر مدیریت پسماند هستند و سبب ایجاد و تشدید مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی از جمله انتشار بوی بد، گسترش و انتشار مگسها و حشرات موذی، جوندگان و حیوانات ولگرد، آلودهسازی محیط اطراف، مدیریت نامناسب فاضلاب ناشی از بازیافت و دستگاههای خردکنهای نایلون و پلاستیک که بسیار آلودهکننده است و استفاده از آنها در سطح شهر طبق قوانین موجود شهری و محیط زیستی ممنوع می باشد و این در حالی است که در این خصوص نظارت خاصی بر عملکرد این کارگاهها صورت نمیگیرد و فعالیتهای آنها ساماندهی نمیشود.
وضعیت سایت دفن زباله کنگان و بنک
محلهای دفع و دفن زباله باید دارای الزاماتی باشند تا خسارتی به محیط زیست و سلامت مردم وارد نکنند. سایت دفن زباله شهرستان کنگان در دو بخش کنگان و بنک واقع شده که سایت دفن زباله بنک در چهار کیلومتری جنوب غربی بنک قرار دارد، حال آنکه حداقل فاصله لازم سایت دفن زباله از شهر و مناطق مسکونی ۱۰ کیلومتر است که این فاصله رعایت نشده است.
سایت دفن زباله شهرکنگان در ۱۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر واقع شده که این سایت دفن زباله در حریم خط لوله انتقال گاز قرار گرفته و فاصله آن از خط لوله یادشده کمتر از ۱۵ متر است که با توجه به پتانسیل بالای خطر و امکان آتشسوزی در سایت دفن زباله و رعایت نکردن حریم خط لوله انتقال گاز، احتمال انفجار دور از ذهن نیست و محلهای دفن این زبالهها دارای حداقل الزامات و شرایط لازم از نظر استانداردهای محیط زیستی و ایمنی و بهداشتی نیز نیستند.
از جمله مشکلاتی که این سایتها دارند، میتوان به نبود حصارکشی در اطراف سایت زباله، تمهیدات لازم بهمنظور جلوگیری از بازیافت غیر قانونی زباله، عدم مدیریت شیرابههای زباله و تمهیداتی جهت ایجاد فضای سبز اطراف سایت دفن و… اشاره کرد.
به همین منظور دفن زباله در شهرستان کنگان بهصورت کاملا غیر بهداشتی و غیر علمی انجام میشود و از دیگر مشکلات آن، کف کانال و ترانشههای دفن زباله قبل از دفن زباله ایزوله نشده است، که باعث نفوذ شیرابه زبالههای تولیدی به خاک ، همچنین آلودگی بالای خاک، امکان نفوذ شیرابه به آبهای زیرزمینی و آلودهسازی سفرههای آب زیرزمینی می باشد.
راهکارهای پیشنهادی جهت حل مشکلات موجود
– تفکیک و بازیافت زباله در مبدا با در نظر گرفتن سطلهایی برای تفکیک زباله تر و خشک و یا توزیع کیسههای مخصوص برای تفکیک زباله تر و خشک و آموزش و فرهنگسازی در جهت اشاعه فرهنگ بازیافت در مبدا.
– تشویق و جلب مشارکت سازمانها، بخش خصوصی، سازمانهای مردمنهاد و کمک به جذب سرمایهگذاری و مشاوره جهت مدیریت مناسب و علمی پسماند و حل مشکلات زیستیمحیطی ناشی از آن.
– ساخت کارخانه کود کمپوست جهت استفاده از پسماندهای مواد غذایی و فسادپذیر در تولید کود کمپوست و آموزش در بخش کشاورزی جهت رونق استفاده از کود کمپوست بهعنوان یکی از سالمترین و غنیترین کودها و هم کمک به تولید و تامین مواد اولیه ایمن در بخش کشاورزی.
– تاسیس کارخانه بازیافت جهت بازیافت مواد زائد قابل بازیافت (از جمله شیشه، فلزات، لاستیک، پلاستیک و …) با تاکید بر تکنولوژی دوستدار محیط زیست.
– حصارکشی سایت دفن زباله هم جهت مدیریت بهتر دفع و دفن زباله و هم جلوگیری از بازیافت غیراصولی و غیر بهداشتی زباله
– ایزولهسازی کف محل دفن جهت جلوگیری از نفوذ شیرابه زباله که قدرت آلودهکنندگی بالای آن موجب آلودگی آبهای زیرزمینی میشود.
– درحال حاضر روش مورد استفاده جهت مدیریت زباله در شهرستان کنگان بهصورت انباشته و روی هم جمع شدن زبالهها و دفن غیر بهداشتی است که میتوان از روش دفن بهداشتی و ترجیحا روش مدرن دفن بهداشتی استفاده کرد. از حداقل مزایای این روش بازیافت بیوگاز، امکان کاشت درختان و تغذیه خاک، جلوگیری از آلودهسازی خاک و آب و… است.
شایان ذکر است، روش دفن مدرن نیاز به صرف هزینه زیادی ندارد و در کشورهای در حال توسعه مقرون به صرفه است.
این روش در ۳۰ سال گذشته در استانهای مجاور استفاده شده و کارایی بهینه آن در مدیریت پسماند غیر قابل انکار است.
-کاشت درخت و ایجاد فضای سبز اطراف سایت دفن زباله جهت جلوگیری از انتشار بوی بد، پراکنده شدن بخشی از زبالهها توسط باد و دیگر عوامل هم زیباسازی محیط شهری و کاهش آلودگی هوا.
– ایزولهسازی سایت زباله موجود از لحاظ کنترل خطر آتشسوزی و اقدام بهمنظور مکانیابی محلی خارج از حریم خط لوله انتقال گاز و البته با رعایت اصول و ارزیابیهای زیستمحیطی قبل از انتخاب نهایی محل جهت دفع و دفن زباله.
– کارگاههای بازیافت زباله بهصورت غیربهداشتی و غیر استاندارد در سطح شهر پراکنده هستند که فعالیت سودآوری برای صاحبان این کارگاهها به شمار میآیند، بنابراین ساماندهی این گروهها و فعالیت آنها و کمک به انتقال آنها به خارج از محدوده شهری با توجه به نوع خاص فعالیت و آلودگیهایی که دارند، لازم و ضروری است. (ترجیحا در شهرکهای صنعتی مجاور شهر مستقر شوند، نه در خیابانهای اصلی و در مجاورت مراکز تهیه و عرضه غذا و مراکز تجاری-مسکونی). شهرداری نیز میتواند در این خصوص در اجرای برنامههای بازیافت کمک کند.
فواید بهکارگیری راهکارهای پیشنهادی و مدیریت علمی پسماند شهری
– ارتقای سطح فرهنگ عمومی در ارتباط با تولید و دفع مواد زائد جامد و ترویج روحیه صرفهجویی.
– بهبود شرایط بهداشتی و کاهش آلودگی محیطی در تمامی ابعاد.
– کمک به استفاده بهینه از منابع موجود با بازیافت مواد قابل استفاده مجدد به چرخه تولید (حفظ منابع در راستای توسعه پایدار).
– بهبود کیفیت مواد خام اولیه در بخش کشاورزی با تاسیس کارخانه کود کمپوست.
– پایین آوردن میزان دفع زباله و بهرهبرداری مناسبتر از محل دفن در صورت برنامهریزی جهت بازیافت و استفاده دوباره و همچنین کمپوستسازی مواد فسادپذیر.
– صرفهجویی در هزینههای جمعآوری و حمل و نقل زباله.
– خارج کردن مواد بازیافتی از چرخه دفع.
– کمک به اقتصاد کلان کشور بهعلت استفاده دوباره از مواد اولیه در چرخههای تولید (بازیافت) .
– ایجاد زمینههای اشتغال و جذب سرمایههای بخش خصوصی.
– کاهش مشکلات بهداشتی با مدیریت مناسب بازیافت و محدود کردن بازیافتهای غیر قانونی و غیر اصولی.
– از بینبردن یکی از کانونهای اساسی آلودگی و تهدیدکننده سلامت و بهداشت عمومی با رعایت شرایط الزامی سایتهای دفن زباله و رعایت حریم و فاصله از شهر.
– کمک به جمعآوری عوامل غیر مجاز و اتباع بیگانه از سطح شهر و رفع آلودگی بصری حاصل از حضور این افراد در سطح شهر.
– تمرین عملی رفتار منظم و مشارکت مردم در برنامه اجتماعی.
-مدیریت مناسب مخازن پسماند و سطلهای زباله مورد نیاز برای استقرار در سطح شهر.
– کمک به حل مشکلات زیستمحیطی شهر و زیباسازی شهر.
– رفع خطر آتشسوزی و انفجار با رعایت اصول ایمنی و رعایت حریم خطوط انتقال گاز و دیگر کانونهای پرخطر.
***********
نویسنده : نسرین شهدوست-ثلاث
دانشجوی کارشناسی ارشد HSE
[کد خبر:AJ7106]
