آینه جم؛ سیدمحمد میرزامحمدزاده
کشور ایران با دارا بودن منابع عظیم هیدروکربوری، جایگاه خاص جغرافیایی و دسترسیهای متنوع و از همه مهمتر تجربه چند دههای، پتانسیل بالقوهای برای تبدیل شدن به یک قدرت پتروشیمی در منطقه و حتی جهان دارد. این اتفاق البته در گرو اتخاذ سیاستهای هوشمندانه و سرمایهگذاری است.
در حالی که ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی در ایران نزدیک به 100 میلیون تن در سال است، در حال حاضر سالانه حدود 75 میلیون تن تولید میشود که حاکی از ظرفیت خالی در صنعت پتروشیمی در نتیجه نبود سیاستهای درست است. ضمن آنکه با تصمیمسازیهای درست، میتوان با توجه به وجود زیرساختها و منابع، با جلب سرمایههای سرگردان، این ظرفیت را بیش از پیش افزایش داد
با تمرکز بر تولید محصولات با ارزش افزوده بالا از جمله پلیمرها بهویژه پلیمرهای نوظهور و هایتک، مواد شیمیایی خاص و توسعه زنجیره پاییندست این محصولات، میتوان ضمن افزایش رقابتپذیری صنعت در منطقه و جهان افزایش سودآوری و مولدسازی اقتصاد را دنبال کرد.
بازارهای جذاب بینالمللی بهویژه در حوزه کشورهای آسیای شرقی، آفریقا و آسیای میانه، تشنه محصولات پتروشیمیایی با ارتقا فناوری محصولات و تضمین پایداری تأمین و قیمتهای منطقی، میتواند جایگاه ویژهای برای محصولات ایرانی در بازار بینالمللی ایجاد کند.
اگرچه در حوزه فناوری صنعت پتروشیمی ایران جایگاه معقولی دارد، اما توسعه سریع و روزافزون فناوری و تغییر محصولات پرکاربرد در بازار، میطلبد که صنعت پتروشیمی ایران نیز منعطف و پویاتر باشد تا از افق یک صنعت مستهلک و متروک خود را نجات دهد؛ این مهم جز با تکیه بر شرکتهای دانشبنیان داخلی و سرمایهگذاری برای توسعه مراکز تحقیق و توسعه خصوصی و ترغیب و تشویق آنها برای همکاری با شرکتهای معتبر بینالمللی راهکار دیگری ندارد.
البته این همکاری در گرو گشایشها در حوزه روابط بینالمللی است که خود از طرفی میتواند افق دیگری را پیش روی بازارهای صادراتی نیز بگشاید که اهمیت تحول در حوزه سیاست بینالملل را برجستهتر میکند.
چالشهایی که نیازمند تدبیر است
در مسیر این تحول البته چالشهای کلیدی وجود دارد، از محدودیتهای بینالمللی که چالشهای بسیاری از جمله ناامنی در بازگشت پول را بهدنبال داشته و از طرفی مسیر دسترسی به فناوریهای نوین و جلب سرمایههای خارجی را گرفته که بگذریم، میتوان به عدم اطمینان از آینده خوراک گازی برای صنایع پتروشیمی بهعنوان بزرگترین چالش این صنعت یاد کنیم. موضوعی که در سالهای اخیر ملموستر شده و بهویژه در ماههای سرد سال تعطیلی برخی واحدهای وابسته به خوراک گاز طبیعی را بهدنبال داشته است.
البته این افق نامعلوم محدود به واحدها با خوراک گاز طبیعی نمیشود و در آینده نزدیک حتی صنایع پلیمری با خوراک اتان نیز در دایره تهدید این موضوع قرار دارند که توسعه طرحهای جدید را نیز با چالش مواجه کرده است.
از طرفی برخی طرحهای پتروشیمی ایران با سو تدبیر در سالهای گذشته، در مکانیابی، اجرای آنها را به بنبست کشانده است؛ برخی پتروشیمیها حتی امکان دسترسی به خوراک از مسیرهای متعارف را ندارند و همین موضوع اتلاف منابع را در پی داشته است.
اصرار برای توسعه طرحهای نیمهکاره که با چنین مشکلاتی مواجه است میتواند هدر رفت بیشتر منابع را در پی داشته باشد؛ اگرچه پذیرش اشتباه و اقناع سرمایهگذاران بهویژه طرحهایی که در قالب هلدینگها، سرمایهگذاران خرد را در بازار بورس دارد، خود مقولهای است که به آسانی نمیتوان از حواشی آن به دور ماند.
سیاستگذاران واحدهای پتروشیمی نیز سهم عمدهای برای پویا ماندن این صنعت بر گردن دارند. بهرهگیری از شرکتهای دانشبنیان، نه به صورت شعاری، بلکه بهصورت واقعی و ملموس یکی از موضوعاتی است که میتواند در هدفمند شدن توسعه صنعت پتروشیمی مؤثر باشد.
تلاش برای مطابقت مجموعههای پتروشیمی با فناوریهای روز دنیا میتواند ایران را در بازار شدیداً رقابتی امروز پتروشیمی جهان حفظ کند. موضوعی که به صراحت اکنون کمتر در مجموعههای پتروشیمی کشور مورد نظر قرار میگیرد.
ایران، آینده پتروشیمی جهان؛ آری یا نه؟
برای جمعبندی باید گفت که صنعت پتروشیمی ایران به واقع در لبه یک مرز بسیار باریک حرکت میکند، مرزی بین رقیبی بینالمللی یا بازندهای مستهلک.
تأمین پایدار خورک، استفاده از فناوریهای نوین و بومیسازی آن و در نهایت حفظ و تنوعبخشی به بازارهای صادارتی سه مؤلفه اصلی برای سوق دادن این صنعت گرانمایه در سمت رقیبی بینالمللی است.
ارزآوری، اشتغالزایی و حفظ اشتغال موجود و کاهش وابستگی به نفتخام مواهبی هستند که اکنون شاید به جرأت بتوان گفت بخش عمدهای در صنعت پتروشیمی محقق میشود و سقوط به سمت «بازنده مستهلک» میتواند ما را از آن محروم کند.
[کد خبر:AJ50821]
